Je staat op het strand, de zon staat hoog en je hebt die fles zonnebrand ergens onderin je tas liggen. Je besluit het over te slaan, want je bent toch snel weer in het water. Dat gedrag is precies wat volgens onderzoekers verklaart waarom mannen vaker huidkanker krijgen dan vrouwen, en vaker ernstig ziek worden door een melanoom.
Het gaat niet om een enkel moment op het strand. Het is een patroon dat zich jaar na jaar opstapelt, en de cijfers laten zien dat dat patroon een prijs heeft.
Mannen verbranden vaker en weten het niet
Een Canadese studie uit Atlantic Canada, gepubliceerd in het tijdschrift Cancers en besproken door Scientias op 3 september 2023, legde zongedrag van mannen en vrouwen naast elkaar. De uitkomst was duidelijk: mannen rapporteren gemiddeld meer momenten dat hun huid in hun leven is verbrand, en ze brengen ook meer tijd door in de zon, zowel voor werk als voor recreatie.
Dat verklaart volgens de onderzoekers waarom mannen vaker een melanoom of een andere vorm van huidkanker ontwikkelen. Vrouwen lopen weliswaar ook risico, maar zij maken zich volgens dezelfde studie sneller zorgen over een opvallende moedervlek en stappen eerder naar de huisarts. Mannen staan juist negatiever tegenover huidbescherming en gebruiken minder vaak zonnebrand. Dat gedrag draagt volgens de onderzoekers bij aan wat zij noemen "de lagere melanoom- en overlijdenscijfers onder vrouwen".
Dezelfde studie laat ook zien waar het misgaat bij vrouwen, en dat werkt juist in hun voordeel qua opsporing. Vrouwen liggen vaker met blote armen en benen in de zon en gebruiken vaker een zonnebank, waardoor zij relatief vaak een melanoom op een arm of been krijgen. Dat zijn plekken die je zelf makkelijk in de spiegel ziet. Een verbrande rug of een plek achter op je hoofd, waar mannen door buiten werken of sporten vaker aan blootgesteld worden, valt veel minder snel op.
Het is dezelfde onderschatting die je terugziet bij de mythes rond laag testosteron: mannen nemen een probleem vaak pas serieus als het zich al heeft opgestapeld.
De cijfers uit Nederland bevestigen het beeld
Ook in Nederland is het verschil terug te zien. Volgens de Richtlijnendatabase van de Federatie Medisch Specialisten, die zich baseert op onderzoek van Hollestein uit 2011, overleden in 2010 bijna 800 mensen aan een melanoom, ongeveer 350 vrouwen en bijna 450 mannen. Gestandaardiseerd naar de Europese bevolking komt dat neer op 4,7 sterfgevallen per 100.000 mannen tegenover 3,1 per 100.000 vrouwen.
Nog opvallender is de trend die de richtlijn beschrijft: de sterfte onder vrouwen is de afgelopen jaren niet meer noemenswaardig gestegen, terwijl die onder vooral oudere mannen bleef toenemen. Dit zijn cijfers uit 2010, dus geen actueel nieuws, maar ze laten wel zien dat het verschil tussen mannen en vrouwen al jaren bestaat en niet uit zichzelf verdwijnt.
KWF ziet hetzelfde probleem en grijpt in
Huidkanker is inmiddels de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland, meldde de NOS op 30 april 2024. KWF Kankerbestrijding trekt 4,6 miljoen euro uit om in acht regio's zonnebranddispensers, de zogeheten smeerpalen, te plaatsen bij strandtenten, kinderopvanglocaties en sportvelden. De eerste kwam op 17 mei 2024 in Noordwijk te staan.
Een woordvoerder van KWF, Schipper, legde tegen de NOS uit waarom bijsmeren zo belangrijk is: "Door wrijving of zwemmen gaat de zonnebrandcrème er weer vanaf." Het advies is simpel: gebruik altijd factor 30, en smeer elke twee uur opnieuw in. Op een aantal scholen geven dermatologen inmiddels ook gastlessen over zonbescherming, al noemt het artikel daar geen aantallen bij.
Zo doe je het wel goed
Het verschil tussen een hogere en lagere factor is groter dan je misschien denkt. Factor 30 houdt ongeveer 79 procent van de uv-straling tegen, terwijl factor 50 en hoger rond de 98 procent blokkeert. Dat laatste procent lijkt weinig, maar bij dagelijkse blootstelling tikt het snel aan.
Een paar gewoontes die het verschil maken:
- Smeer een halfuur voordat je naar buiten gaat, zodat de crème kan intrekken.
- Herhaal dat elke twee uur, en meteen opnieuw na het zwemmen.
- Kies minimaal factor 30, en factor 50 als je een lichte huid hebt of lang buiten bent.
- Smeer ook op bewolkte dagen. Uv-straling komt door de wolken heen, ook als je de zon niet voelt.
Dit hoort net zo vast in je ochtendroutine als je skincare routine. Een goede zonnebrand is geen extraatje voor op het strand, maar een vast onderdeel van hoe je je huid elke dag beschermt.
Dit is de ene gewoonte die het verschil maakt
Het patroon achter deze cijfers past in iets groters: mannen stellen preventieve zorg vaak uit tot er al iets mis is. Dat zie je ook terug in hoe weinig mannen structureel aan hun eigen gezondheid werken, een punt dat ook terugkomt in ons artikel over waarom je VO2 max meer zegt over je gezondheid dan je denkt.
Bij huidkanker is het verschil tussen wel en niet smeren extreem concreet te maken: een fles factor 30 in je tas, en de gewoonte om hem daadwerkelijk te gebruiken. Geen ingewikkelde routine, geen duur abonnement, gewoon een gewoonte die je vanaf vandaag kunt beginnen.