Steeds meer mannen in Nederland gebruiken Ozempic of Wegovy, niet voor diabetes maar puur om af te vallen. De huisarts schrijft het voorzichtiger voor dan een jaar geleden, maar de vraag blijft groeien. Wat veel gebruikers niet weten: het gewicht dat verdwijnt, is niet alleen vet. Een flink deel is spiermassa. En dat is precies waar het misgaat als je verder niets aan je leefstijl verandert.
In sportschoolwereld wordt dit inmiddels "fit on meds" genoemd: de beweging om spierbehoud centraal te zetten bij mensen die afslankmedicatie gebruiken. Niet omdat de medicatie zelf spieren afbreekt, maar omdat het grote calorietekort dat de eetlustremming veroorzaakt het lichaam dwingt om ook spierweefsel aan te spreken.
Wat er precies gebeurt met je lichaam
GLP-1-medicijnen zoals semaglutide (Ozempic, Wegovy) en tirzepatide (Mounjaro) remmen je eetlust zo sterk dat je vaak honderden calorieën per dag minder binnenkrijgt dan voorheen. Dat werkt, je valt af. Maar je lichaam maakt daarbij geen onderscheid tussen vet en spier. Zonder prikkel om spiermassa te behouden, breekt het lichaam net zo makkelijk spiereiwit af als vetreserves.
De grootste studie naar dit effect is de DXA-substudie binnen het SURMOUNT-1-onderzoek, gepubliceerd in Diabetes, Obesity and Metabolism. Daarin kregen 160 deelnemers een botdichtheidsscan voor en na 72 weken tirzepatide. De uitkomst: deelnemers verloren significant meer spiermassa dan de placebogroep, naast het vetverlies. Lees de volledige studie hier.
Hoeveel spierkracht sta je af
Schattingen in de wetenschappelijke literatuur lopen uiteen, maar een veelgenoemde bandbreedte is dat 25 tot 40 procent van het totale gewichtsverlies bij GLP-1-gebruik uit magere massa bestaat, waaronder spierweefsel. Bij iemand die 15 kilo afvalt, kan dat dus neerkomen op 4 tot 6 kilo spier. Dat merk je niet meteen op de weegschaal, maar wel in je kracht, je stofwisseling en hoe snel gewicht teruggewonnen wordt als je stopt met de medicatie.
En dat laatste is het pijnlijke deel. Minder spiermassa betekent een lager rustmetabolisme. Stop je ooit met de afslankspuit, dan verbrandt je lichaam structureel minder calorieën dan voor je begon. De kans dat het gewicht terugkomt, vet dit keer, neemt daardoor toe.
Krachttraining is geen bijzaak meer
De oplossing klinkt simpel en is het grotendeels ook: train je spieren actief, dan geeft dat het lichaam een reden om ze te behouden terwijl je afvalt. Onderzoekers zijn opvallend eensgezind dat krachttraining daarin effectiever is dan cardio alleen. Twee tot vier keer per week alle grote spiergroepen aanspreken, met voldoende herhalingen tot bijna spierfalen, is het minimum waarmee therapeuten en sportartsen werken.
Dat betekent niet dat je meteen een bodybuildingschema nodig hebt. Zelfs trainen met je eigen lichaamsgewicht levert genoeg weerstand om spierbehoud te stimuleren, zolang je de intensiteit opbouwt. Waar het vooral op aankomt, is consistentie. Mensen die al jaren sporten maar nooit echt sterker worden, trainen vaak te licht om spiergroei of spierbehoud te forceren. Bij GLP-1-gebruik is die marge nog kleiner: te licht trainen betekent gegarandeerd spierverlies.
Eiwit is de vergeten schakel
Krachttraining werkt alleen als er genoeg bouwmateriaal is. En dat is precies waar het bij afslankmedicatie vaak misgaat: je eetlust is onderdrukt, dus ook je eiwitinname daalt mee, terwijl die juist omhoog moet. Het Voedingscentrum houdt voor gezonde volwassenen een basisbehoefte van ongeveer 0,8 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht aan. Voor mensen die actief krachttrainen, en al zeker voor mensen die tegelijk afvallen, ligt het advies uit de sportvoedingsliteratuur eerder tussen 1,6 en 2,0 gram per kilo per dag.
Een onderzoeker van Maastricht University wijst er terecht op dat er geen one-size-fits-all-antwoord bestaat voor eiwitbehoefte, het hangt af van leeftijd, trainingsniveau en doel. Lees haar uitleg hier. Maar de praktische vuistregel blijft: bij een verminderde eetlust moet eiwit letterlijk voorrang krijgen op je bord, voor de koolhydraten en het vet.
Grip op je kracht zegt meer dan je gewicht
Wil je weten of je het goed doet, dan is de weegschaal de slechtste meetlat. Gripkracht is een veel betere indicator, en niet alleen tijdens afslankmedicatie. Er bestaat een opvallende link tussen gripkracht en hoe lang je leeft, juist omdat het zo direct samenhangt met totale spiermassa en functionele kracht. Meet je gripkracht aan het begin van je traject en elke paar maanden opnieuw. Blijft die stabiel of gaat die omhoog terwijl het gewicht daalt, dan verlies je vooral vet. Zakt hij mee met je lichaamsgewicht, dan is dat een signaal om de training of eiwitinname bij te sturen.
Dit is het verschil tussen afvallen en fitter worden
Ozempic en Wegovy lossen het probleem van overgewicht niet alleen op, ze verschuiven het probleem naar je spieren als je er niets tegenover zet. De medicatie doet het zware werk op de eetlust, maar wat er met je lichaamssamenstelling gebeurt, bepaal je zelf met wat je in de sportschool en op je bord doet. Twee keer per week fatsoenlijk tillen en bewust meer eiwit eten is geen extra moeite naast de afslankspuit, het is het deel dat ervoor zorgt dat het resultaat ook na het stoppen overeind blijft.